Мектеп – білім тірегі, Ұстаз - оның жүрегі - Педагогика - Тегін рефераттар - www.Zox.kz - Қазақша рефераттар
Главная » Файлы » Педагогика

Мектеп – білім тірегі, Ұстаз - оның жүрегі

Скачать реферат с сервера 25.08.2010, 01:06
загрузка...
Ұстаз болу – жүректің батырлығы

Құттықтаймыз!
Төл мерекелеріңізбен, ұстаздар!

Міне, жадырап жаз өтіп, алтын күз де келіп жетті. Табиғаттың осы бір жыл мезгілін әркім-ақ сыңғырлаған жез қоңырау үнімен, мектептегі мұғалімдер мен оқушылардың қарбалас, сағыныса табысқан қуанышты сәттерімен елестетеді. Жаңа оқу жылымен қатарлас келетін Мұғалімдер күні де күздің үлесіне тиіпті. Мектеп қабырғасынан әлдеқашан алыстап кетсе де, бойында жылуы бар әрбір парасатты азамат әліп үйретіп, білім теңізіне жетелеген ұстаздары мен балалық шағының талай қызықты күндеріне куә болған алтын ұя – мектебін әрдайым үлкен сағынышпен, құрметпен еске алып отырады.
Аса көрнекті қазақ геологы, ғалым, қоғам қайраткері, Қазақстан Ғылым академиясының ұйымдастырушысы және тұңғыш президенті, академигі Қаныш Сәтбаевтың айтуынша “...1 қыркүйекте не салтанатты шеру, не салюттер болмайды. Бірақ бұл күн ешқандай мерекемен тең келмейтін, білімнің асқар шыңына жетелейтін, қайталанбайтын күн. Бұдан асқан ұлы мереке жоқ”- деп толғаған.
Олай болса, мұғалім бақыты – шәкірт құрметі.
Ұрпақ тәрбиесі – ұстазға байланысты. “Ұяда не көрсең, ұшқанда соны ілерсің” дегендей өнегелі ұстаздан жақсы шәкірт шығатыны сөзсіз.
Ұстаз – ұлағатты есім. Шәкірттерін білім нәрімен сусындатып, тәлім-тәрбие беру, жақсы қасиеттерді бойына дарытып, адамгершілік рухта бағыт-бағдар беруде ұстаздың еңбегі зор. Сондықтан да ол әрдайым қасиетті тұлға ретінде ерекшеленеді.
Білім көшін жылжытып келе жатқан ұстаздар қауымына құрмет арта бермек! Сіздерді кәсіби мерекелеріңізбен шын жүректен құттықтаймыз!

Қазақстанның С.Бегалин атындағы
мемлекеттік республикалық балалар
кітапханасының ұжымы.

Құрастырушыдан

Данышпан да, дана да оқып сенен,
Атақ-даңқын асырды бар әлемнен.
“Ұстаз” деген аяулы, асыл жанды,
Жақсы көрем, арнаймын жақсы өлең!
Мәриям Хакімжанова

Мұғалім – жалпы білім беретін мектептерде жас ұрпақты оқытып, әрі оларды тәрбиелеу қызметін атқаратын маман.
Мұғалім – байырғы мамандықтардың бірі.
Қоғамдық тәжірибені жаңа жас ұрпаққа беру және ол ұрпақты өмірге, еңбек етуге даярлау қажеттігі оқу мен тәрбиені өз алдына дербес қоғамдық қызметке айналдырды. Ежелгі Шығыс елдерінде мұғалім негізінен (дін иелері) болатын. Капитализм дәуірінде мектеп ісінің дамуына байланысты мұғалімдік кәсіп кең тарап, түрлі типті училищелер мен мектептерде штатты қызметке айналды. Осылайша мұғалімдік өз алдына мамандық болып танылды.
ХIX ғасырдың 2-жартысында қала мұғалімдері шыға бастады. (орыс-қазақ училищелері, жаңалыққа бет алған жеке дара оқытушылар). Олар орыс халқының ұстаздық тәжірибесіне зор көңіл аударды. Қазақ жастары түсіп оқитын бірнеше мұғалімдер семинариясы ашылды. Ел ішіндегі мұғалім правосыз және жалақысыз, көбінесе өз белсенділігімен қызмет атқарды.
Ұлы Октябрь социалистік революциясынан кейін халық Мұғалімдері толық правосын алып, өзінің басты мақсатын коммунистік тәрбие мүддесіне бағыттады.
Қазақ Мұғалімдері өзінің өсу және толысу жолын мол қамтитын жас ұрпақты тәрбиелеу, мәдени революция міндеттерін өтеу жұмысына белсене кірісті. Осы биік мақсаттарға сай оның беделі барынша арта түсті. Коммунистік партияның әр кезеңде Мұғалімге деген қамқорлығы, мұғалімнің беделін өсірді, педагогикалық тәжірибесін жетілдірді. Біздің елде арнаулы “Мұғалімдер күні” белгіленген. Мұғалімдер ордендермен, медальдармен марапатталады. Арнайы мұғалімдердің білімін жетілдіру институттары ұйымдастырылған. Көптеген арнайы газет, журналдар бар.
Мұғалім – мектептің айнасы, бәйтерегі. Мұғалім еңбегінің әлеуметтік мәніне, елдің мәдени өміріндегі белсенді рөліне кезінде қазақ зиялылары көп көңіл бөлген. Ахмет Байтұрсынұлы “Жақсы мұғалім мектепке жан кіргізеді, басқа кемшілігі болса, мұғалімнің жақсылығы жабады, білдірмейді” – деген болатын. Мұғалім білім нәрін себуші, мұғалім жақсы білімді болса, білген білімін алдында отырған шәкірттеріне үйрете білсе, ол мектептен бала көбірек білім алып шығады.
Өсіп келе жатқан ұрпақ – адамзаттың болашағы, жалғасы.
Артта қалған ұрпақ саналы болса, адам баласының жер бетінде жасауы да сан ғасырларға жалғаса береді. Білім күші құдіретті. Ол бар жерде үздіксіз даму үрдісі жүреді.
Бұдан біз білімнің қаншалықты маңызды екеніне көз жеткіземіз.
Тәуелсіз ел атанып, төбемізге ту тігіп, тіліміздің мәртебесі артып, әлемге атымызды танытып жатқан кезеңде ұлттың, елдің болашағы – жас ұрпақ тәрбиесіне де мықты көңіл бөлінуі қажет.
Осы егеменді, тәуелсіз Қазақстанда өркениетке бастар жолдың бастауы – мектеп десек, мектептің басты тұлғасы, жүрегі – МҰҒАЛІМ.
Адамның адам болып қалыптасуына ата-аналармен қатар, мұғалімнің де рөлі зор.
Ұрпақ болашағы, халқымыздың келешегі қазіргі ұстаздардың қолында.
Ұстаз болу – жүректің батырлығы,
Ұстаз болу – сезімнің ақындығы,
Ұстаз болу – мінездің күн шуағы,
Азбайтұғын адамның алтындығы –
деп ақын Ғ.Қайырбеков жырлағандай, сөзі маржан, үні ән ұстаздардың бар болғанын мақтаныш етемін. Әрине, ұстаз жүгі – ауыр жүк. Ұстаздардың әсерлі үнмен, асықпай мәнерлеп сөйлеген сөзінен әрбір оқушыға деген қамқорлықтың, аналық, әкелік сезімнің дана ойдың ыстық лебі есіп тұрғандай. Иә, адамның жан дүниесін түсініп, ренжітпей, қателігін сездіре білу – бұл нағыз шеберлік емес пе?!
Осы ұстаздар жайында халқымыздың ұлы батыры Бауыржан Момышұлы “Ұстаздық - ұлы құрмет. Себебі, ұрпақтарды ұстаз тәрбиелейді. Болашақтың басшысын да, данасын да, ғалымын да, еңбекқор егіншісін де, кеншісін де ұстаз өсіреді... Өмірге ұрпақ берген аналарды қандай ардақтасақ, сол ұрпақты тәрбиелейтін ұстаздарды да сондай ардақтауға міндеттіміз” деген.
Бала бойына ата-анадан кейінгі ақыл-ой, адамгершілік, әдептілік, ар-ұят, ұлттық сана-сезімді сіңіруші адам – Мұғалім.
Ендеше өз ісіне берілген, жаңалықты жатсынбай қабылдайтын, шәкіртінің жанына нұр құйып, өмірге өзі де бақытты болып, өзгелерді де бақытқа жеткізсем деп жүретін ұстаздардың жөні де, жолы да бөлек.
“Ұстаздық еткен жалықпас, үйретуден балаға” деп Абай атамыз айтқандай, ұстаз еңбегінің қыр-сыры мол, қиын да жауапты, шығармашылық еңбек екендігін баршамыз мойындаймыз.
Ұрпақтың ұлы мұраты жолында талмай еңбек етіп жүрген ұстаздардың төл мерекесіне арнап, С.Бегалин атындағы Мемлекеттік республикалық балалар кітапханасы “Мектеп – білім тірегі, Ұстаз - оның жүрегі”
атты әдістемелік құралын ұсынады.
Бұл құралдың мерекені ұйымдастырушыларға көмегі тиеді деген сенімдеміз. Сәт сапар тілейміз!

Інжу-маржан
ҰСТАЗ ДЕГЕН...
Ұстаз... жаратылысынан өзіне айтылғанның бәрін жете түсінген, көрген, естіген және аңғарған нәрселердің бәрін жадында жақсы сақтайтын, ешнәрсені ұмытпайтын... алғыр да аңғарымпаз ақыл иесі..., мейлінше шешен, өнер-білімге құштар, аса қанағатшыл жаны асқақ және ар-намысын ардақтайтын, жақындарына да, жат адамдарына да әділ..., жұрттың бәріне... жақсылық пен ізгілік көрсетіп...қорқыныш пен жасқану дегенді білмейтін батыл, ержүрек болуы керек.
Әл-Фараби

Маған жақсы мұғалім бәрінен де қымбат, өйткені мұғалім – мектептің жүрегі.
Ыбырай Алтынсарин

Адамның адамшылдығы... жақсы ұстаздан болады.
Абай Құнанбаев

Мұғалімнің ұдайы жақсы оқитын балаларға ғана сүйсініп, ылғи соларды ғана оқытуы дұрыс емес.
Мұхтар Әуезов

Оқушы жастардың ең сенімді ұстазы, сыр жасырмай ашық айтатын адамы – мұғалім.
Ғабит Мүсірепов

Мұғалім өзінің білімділігімен, жүріс-тұрысымен, жайдары мінезімен, тіпті сырт пішіні, киген киімімен де оқушысына жақсы мағынада қатты әсер етеді. Мәлік Ғабдуллин

Жақсы адам ғана жақсы басшы бола алады.
Жүсіп Баласағұни

Ұстаз деген ұлағатты атауды естігенде, күні бүгінге дейін өзімді шәкірттей сезінемін
Серке Қожамқұлов

Оқытушы әлеуметтік әділеттіліктің, адамгершіліктің жаршысы болуға тиіс.
Спандияр Көбеев

Егер мұғалім өз бойына іс пен шәкірттеріне деген сүйіспеншілікті біріктірген болса, ол – кемел ұстаз.
К.Д.Ушинский

Шәкірті жоқ ұстаз – мылқау ұстаз
Ыбырай Жақаев

Егер мұғалім өн бойына, өз ісіне, шәкіртіне деген сүйіспеншілікті жинақтаса, ол нағыз ұстаз.
Л.Н.Толстой

Мектептің жаны – мұғалім. Мұғалім қандай болса, мектеп сондай болмақшы. Яғни, мұғалім білімді болса, ол мектептен балалар көбірек білім алып шықпақшы. Солай болған соң, ең әуелі мектепке керегі – білімді, педагогика, методикадан хабардар, жақсы оқыта білетін мұғалім.
Ахмет Байтұрсынов

Қазақтың тағдыры, келешекте ел болуы да мектебінің қандай негізде құрылуына барып тіреледі. Мектебімізді таза, берік һәм өз жанымызға /қазақ жанына/ үйлесетін негізде құра білсек, келешегіміз үшін тайынбай-ақ серттесуге болады.
Мағжан Жұмабаев

Ұстаз болу - өз уақытын аямау, өзгенің бақытын аялау.
Ж.Ж.Руссо

Ұстаз – ұлы есім.
М.Әуезов

Мұғалім өзінің білімін үздіксіз көтеріп отырғанда ғана мұғалім, оқуды, ізденуді тоқтатысымен оның мұғалімдігі де жойылады.
К.Д.Ушинский

Мұғалімдік мамандық – бұл адамтану, адамның күрделі және қызықты, шым-шытырығы мол рухани жан дүниесіне үңіле білу. Педагогикалық шеберлік пен педагогикалық өнер – ол даналықты жүректен ұға білу болып табылады.
В.А.Сухомлинский

Егер балалар бірдемені түсінбейтін болса, онда оқытушы оларды кінәлауға тиісті емес, оларға түсіндіре алмай отырған өзін кінәлауға тиіс.
Ы.Алтынсарин

НАҚЫЛ СӨЗДЕР

Ұстазы жақсының ұстамы жақсы.

Жақсы мұраптың атынан су ереді,
Жақсы ұстаздың соңынан шәкірт ереді.

Ұстазға қарап шәкірт өседі.

Қайратсыз ашу – тұл,
Тұрлаусыз ғашық – тұл,
Шәкіртсіз ғалым – тұл.

Атпаз көрген ат таныр,
Ұстаз көрген хат таныр.

Ұстаз мәртебесі – ел мерейің

Ұстаздан шәкірт озар

Ұстазыңды ұлы әкеңдей сыйла

Ұстазы талантты болса,
Шәкірті талапты болады.

Ұстаз – ұрпақ мақтанышы.

Ұстаз болу – жүректің асылдығы.

Ұстаз шәкіртіне білім жолын үйретеді,
Білімді жан тас қамалды күйретеді.

Бұйырмас білім тоқымай,
Ұстаздық қылма оқымай.

Жарасады сыпайылық балаға,
Ұстазыңа одырайып қарама.

Шәкірттің жақсы болмағы ұстазынан.

ЖҰМБАҚТАР

Білімнің дәнін тереді,
Балаға тәлім береді.
( Ұстаз)

Білімнің - жолбасшысы,
Шәкірттің - қолбасшысы.
( Мұғалім)

Оқу - білім бағдары,
Заманының бағбаны.
( Ұстаз)

“БӘРІ КЕРІСІНШЕ”
(Төменгі сынып оқушыларына арналған ойын – мереке)

Безендірілуі:
Түрлі-түсті шарлар, күз мезгіліне арнап салынған суреттер, нақыл сөздер жазылып ілінеді. Ұстаздар күніне орай кітап көрмесі ұйымдастырылады.
(Жүргізушілер сахнаға қолдарындағы қоңырауларын кезек-кезек сыңғырлатып жүгіріп кіреді)

Жүргізуші 1: Құрметті ұстаздар! Сіздерді төл мерекелеріңізбен құттықтаймыз! Сіздерге еңбекте табыс, қажымас қайрат, зор денсаулық, бақыт тілейміз!

Оқырман 1: Білімнің кілтіндей
“Әліппе” ұстатқан,
Оқуға іркілмей
Тоқуға ұстартқан.
Қамқоры ұл, қыздың –
Мұғалім – ол біздің.

Оқырман 2: Қиынға төзуге
Үйреткен қашанда,
Жаманнан безуге,
Жақсылық жасауға.
Қамқоры ұл, қыздың –
Мұғалім – ол біздің.

Оқырман 1: Атам да сыйлайтын
Атамның тұстасы,
Папам да сыйлайтын
Ауылдың ұстазы.
Қамқоры ұл, қыздың –
Мұғалім – ол біздің
Мұзафар Әлімбаев

Жүргізушілер қоңырауларын тағы бір мезет сыңғырлатады. Осы бір мезетте оқушылар Ұстаздарды мерекелерімен құттықтауға шығады.
(Балалар ұстаздарына гүл шоқтарын сыйлайды).

Жүргізуші 1: Біз бүгін аяулы да, ардақты ұстаздарымызды немен қуантсақ екен?
Жүргізуші 2: Осы өткізіп жатқан мерекеміз, апайлар мен ағайлардың естерінде қызықты жағымен есте қалу үшін, бәрін керісінше істеуіміз керек.
Жүргізуші 1: Қалай керісінше?
Жүргізуші 2: Бүгін біздің ұстаздарымыз бен оқушыларымыз орындарын ауыстырады. Дұрысын айтқанда, ұстаздарымыз уақытша оқушы рөлін атқарады. Қазір біз оқушыларымызға қызықты ойындар өткізсек. Осы ойында көп сұраққа жауап берген оқушы “Жеңімпаз” атағын жеңіп алады. (Оқырмандарға қарап) Келісесіңдер ме, балалар?
Жүргізуші 1: Ал ойын-мерекемізді бастайық! (Осы кезде сахнаға Әліппе жүгіріп кіреді)
Әліппе: Сәлеметсіздер ме? Қайырлы күн көпшілік
қауым! Мерекелеріңіз құтты болсын, құрметті
Ұстаздар! Бірақ бұл мерекені менсіз өткізіп
жатқандарыңыз қалай? (Әліппе томсырайып
өкпелеп қалады)
Жүргізуші 2: Ой, Әліппежан, сенің келгенің қандай жақсы болды, өкпелеме енді. Сенің келгеніңе біз өте қуаныштымыз!
Жүргізуші 1: Әліппенің құрметтілігі сонша, ол балалардың сауатын ашады. Жәй ғана әріптерді үйретіп қана қоймай, нешетүрлі көңілді де, қызықты ойындармен, жұмбақтармен таныстырады.
Әліппежан, осы мерекеде өзіңнің өнеріңді бір көрсетсең. Бұл ойын-мерекеде мұғалім болуды біз саған жүктедік.
Әліппе: Келістім! Онда бірінші ойын - қазақ тілі!
Ойынды бастамас бұрын, “Өшіргіш пен қағаздың айтысын оқып берейін.
Өшіргіш пен кір қағаз –
Өмір бойы дүрдараз.
Қағаз айтты досына:
“Қайырымың осы ма?

Жатырмын деп тазалап,
Ысқылайсың қажалап.
Білігі жоқ есерсің,
Бүйірімді тесерсің.
Түбі осыңнан табасың:
Күнде шөгіп барасың.
Өзің–дағы өшерсің,
Дүниеден көшерсің”.

Сонда өшіргіш сөйлейді,
Сөйлегенде бүй дейді:
- Бұйырмасын өкінсем:
Қағаз кірін кетірсем.

“Бір күні жоқ жалыққан
Қателерден арылтқан –
Өшіргіш!” – деп, айтады ел.
Бағалайды байтақ ел.

Жаны туыс,
Көркемдік пен тазалық:
Кәне дұрыс,
Көркем, таза жазалық!
Мұзафар Әлімбаев

Әліппе: Біріншіден мен оқушыларым әріптерді ұмытқан жоқ па екен соны тексергім келіп тұр. Ол үшін оқушылардың арасынан өзіме көмекке 2-3 баланы сахнаға шақырамын. Бұл балалар кезек-кезек дене мүшелері арқылы әріптердің формасын көрсетеді. Ал сіздер, қадірлі “оқушылар” оларды шешулеріңіз керек.
(Бұл жерде әріптердің жеңіл көрсетілетін түрлерін таңдаған дұрыс. Мысалы: А, Я, Ф, О, М, П, Ж, І, Ө т.б. қалаулары бойынша. Сонымен қатар, көп ұтыс жинаған оқушыға алдын-ала қызыл картоннан жасалған жұлдызшалар үлестіріледі).

Жүргізуші 2: Өте жақсы! Әліппежан, оқырмандарың бірінші тапсырмаңды сәтті орындап шықты. Ынталы да, жақсы оқитын балалар екен.

Жүргізуші 1: Ал мен бұл тапсырмаларды өте оңай деп есептеймін. Сенде бұдан да қиынырақ тапсырмаларың бар ма?

Әліппе: Әрине, біздің мұғалімдер оқушылардың жазба жұмыстарынан өте көп қателер тауып, соның салдарынан балалардың бағасы төмендеп жатады. Жіберген 1-2 қатеге бола бағамызды төмендетті, - деп оқушылардың ренжитін кездері де болады. Кейде бір әріптің қатесі сөздің ғана емес, бүкіл сөйлемнің немесе шығарманың да өңін айналдырып, мазмұнын өзгертіп жібереді.
Мен сендерге қазір бірнеше шумақ өлең айтып беремін. Бұл шумақтарда жалғыз-ақ әріптің қатесінен мазмұнның қалайша күлкілі болып шығатынын аңғарамыз. Сендер, балалар, сол шумақтардағы әріп қателерін табуға тырысыңдар.
Гүл бөледі даланы,
Сыбдыр қақты жылғалар.
Биік ұшып барады,
Ұзын мойын тырмалар /тырналар

Аспаннан көктемде,
Нұр төгіп күн тұрды.
Алма да, көк тал да,
Шақша да құлпырды /Бақша да

Саусағына Ауғанбай,
Жұқтырып ап күйені.
Бетін сипап қалғанда,
Түйе болды иегі / Күйе

Мін таппайсың көшеден,
Тақтайдай-ақ жол қазір.
Қолдың үстін көшеде, /Жолдың
Тегістеп жүр бульдозер.

Мөлдір суда балықтар
Жүреді ғой топтанып.
Кеше сонау арықтан,
Сүзіп алдық көп халық / балық

Біздің саулық семіз-ді,
Бірақ туды өгізді / егізді

Менің атам үнемі,
Жұмыс істеп жүреді.
Жер қазуға қолайлы-ақ,
Ұзын сапты жүрегі /күрегі

Біздің байтақ арқада,
Жақсы өседі арба да /арпа
Мүбәрак Жаманбалинов

Жүргізуші 2: Әліппежан, сенің оқыған өлең шумақтарың өте қызықты екен. Осыдан кейін оқушылар жазба жұмыстарынан қате жібермеуге тырысатын болар.

Жүргізуші 1: Мен де солай ойлаймын. Бірақ оқушыларыңның бет-әлпетіне қарағанда, олар кішкене шаршаған сияқты.

Әліппе: Онда мен балалар сендерге ертегі оқып берейін.

Білімін жалғастыра алмай қалған аң-құстар, жәндіктер, азын-аулақ сөз білетін ділмар тоты, ғарыштан келген қатал мұғалім және ғажайып мектеп хақындағы ертегі.

Ертеде, ерте, ертеде,
Шөлейтте, не бір орманда,
Бәлки, бір сулы өлкеде
Болмаған, әлде болған ба,

Шындық па, жалған былық па,
Онысын қайдам...аң біткен
Оқыпты бірге сыныпта
Құстармен, түрлі жәндікпен.

Ит, қасқыр, сиыр, сауысқан,
Көбелек, түйе, түлкі де,
Көлбақа, балық, тауық та,
Жылқы, қой, жылан, кірпі де,

Шымшық, құрт, тауық, арыстан,
Бозторғай, керік, батбат та
Келеді екен алыстан
Мектепке жазда – аптапта.

Ертемен бұлбұл таң атпай
Сайрайды екен есіліп.
Тасбақа болса, сабаққа
Жүріпті кілең кешігіп.

Кенгуру нанға қалтасын
Келеді екен сықап бір.
Ал тышқан сызып партасын,
Кеміреді екен кітапты.

Түнімен ұшып жапалақ,
Сабақта қалғып-мүлгіпті.
Мұғалім болса қатал-ақ,
Ғарыштан келген бір мықты!..

* * *
... Партада бірге отырды
Көлбақа мылқау балықпен.
Алғашқы әріп оқылды,
Ашылды дағы “ӘЛІППЕ”

Ғарыштан келген мықты да
Қолтаңбасымен әдемі
Тақтаға жазып шықты да:
-Оқыңдар, мынау – “А”, - деді.

Ит болса мұны: “Р”, - деді
“У”, - деді қасқыр тұмсығын
Көтеріп алып аспанға
“Ч”, - деді орман шымшығы,
Тұтығып тілі, сасқанда.

Кісінеп жылқы: “И”, - деді.
Ызыңдап шыбын: “З”, - деді.
Бәрі де әріп “үйреніп”,
Жайнады бал-бұл жүздері!..

* * *
...Мұғалім мінген кәріне,
Түгендеп шығып сыныпты,
Жәндік, аң, құстың бәріне
Былай деп мойын бұрыпты:

- Оқимыз сөзді таза біз,
Сынайын бүгін бар аңды,
Жат жазу енді жазамыз,
Алыңдар қағаз, қаламды.

Мұқият бәрін тыңдаңдар,
Оқиын мен бір сөйлемді.
Асығыстық та қылмаңдар, -
Деп, ұстаз қарап қойды енді.

“Орман да, шөл де – біздікі,
Қырат та, бел де – біздікі,
Өзен де, көл де – біздікі,
Тау, құм, су, жер де - біздікі!..”

Бірыңғай мүше, шылау бар,
Құрмалас сөйлем әрі бұл.
Сендерге тиіс ұнауға,
Ұнамаса да, бәрібір!..

* * *
...Бір шолып шығып маңайды,
“Әліппені” үздік тауысқан
Тотыға үнсіз қарайды
Сұлу да кербез сауысқан.

Үңіліп керік, тышқаннан
Көшіріп алды “сөйлемді”.
Қалған жоқ аң мен құстардан
Момақан ғана қой да енді.

Секеңдеп орман шымшығы,
Қарамақ болып тауыққа,
Сұқты да тынды тұмсығын
Байқамай сия сауытқа.

“Бақ-бақ!” –деп жазып жалыққан
Көлбақа мылқау көршісі –
Көшірмек болды балықтан
Бақаның мүлдем ерсі ісі!

“Аспанға бәрің бас и!” – деп
Жазбақшы еді бозторғай,
“До, ре, ми, фа, соль, ля, си” – ден
Аспады қайран жез таңдай!..”

* * *
...Мұғалім жүрген жоқ текке,
Тексеріп барлық дәптерді,
Үш күннен кейін мектепке
Өзімен бірге ап келді.

Дәптерін түйе толтырып,
Жазыпты кілең: “Бө-бө!” – деп
Бір сағат бекер желпініп!
Отырыпты ғой көбелек!

Қызарып батбат намыстан,
Сіңген-ді құмға заматта.
Тек қана “А” деп арыстан
Жазыпты бір бет параққа.

Ит, қасқыр, тышқан, сауысқан,
Көлбақа, керік, кекілік,
Піл, аю, балық, тауық та –
Бәрі де алды “екілік”.

Өкінгенмен кеш тіпті,
Сиырға тиді оқыра!
Мұғалім жалғыз “бестікті”
Қойыпты ділмар тотыға...

* * *
... Намысы жеңіп табанда,
Жан еді қайсар, елгезек
Қайдасың деп түу саванна,
Жол тартты керік сол мезет.

Арыстан, бұлбұл, түлкі де,
Сауысқан, шымшық, зорман да,
Көбелек, қоян, кірпі де
Жоғалды сіңіп орманға.

Қой, түйе, сиыр, жылқы да
Тапты бір айла-амалды –
Көнді де АДАМ ырқына,
Қораға келіп қамалды.

Өзенге қарай бет алды
Көлбақа ертіп балықты.
Ғарыштан келген қатал да
Ғарышқа кетіп қалыпты.

“Сауат ашқан” аз-ақ күн
Көрікті тоты бұл күні
Күледі екен мазақ қып
Сауысқан, бақа, түлкіні...

... Бар әлі, достар, сол мектеп,
Қайсың бар оны көрмеген?
Қабырғаларын өрнектеп,
Адамдар қайта жөндеген.

Көремін десең, тек тыңда,
Келіңдер біздің өлкеге.
Кенгуру бүгін жоқ мұнда
Қалтасы толған бөлкеге.

Жоқ мұнда тоты - мақтаншақ,
Тышқан да кітап кемірген.
Бәрі де ойда жоқты аңсап,
Өтіпті кеше өмірден...

Сабақты жылан секілді
Қалмайды ешкім есітпей,
Аумай-ақ ұлы екінді,
Келеді бәрі кешікпей.

Алмайды ешкім “екілік”
Болмасын титтей шүбәңіз
Қоспайын тіпті өтірік,
Оқитын онда мына БІЗ!..
Байбота Серікбайұлы Қошым – Ноғай

(Ескерту: Ертегінің басында курсивпен берілген 2 куплет, ертегінің арасында қайталанып отырады. Ертегінің ұзақ болу себебіне байланысты, қысқартылып тасталды. Бұл куплеттер **** орнына қойылуы тиіс еді.).

Жүргізуші: Ертегі тыңдап бір сергіп қалдық қой.
Әліппе: Ендеше мерекені жалғастырайық. Құрметті балалар! Ендігі кезекті қазақтың мақал-мәтеліне берсек.
Ал мынау менің ең сүйікті мақалым: Оқу күрекпен құдық қазғандай / инемен
Мен шамасы дұрыс айтпадым-ау деймін. Бүгін әріптер де, сөздер де бытырап, біртүрлі шашырап кетті ме, қалай?
Ендеше мен сендерді көмекке шақырайын, менің айтқан мақал-мәтелдерімді түзетуге көмектесіңдер.

1. Қына басқа бітеді / тасқа
Білім шашқа бітеді /басқа
2. Біліп тұрсаң да, сұрама / сұрап ал
3. Аз біл, көп сөйле /Көп біл, аз сөйле
4. Бір елі ауызға
Бес елі қақпақ / Екі елі
5. Көрмес – шошқаны да көрмес /түйені
6. Өнер алды – ұзын тіл /қызыл тіл
7. Жығылып жатып, жығылғанға күлме /сүрінгенге

Әліппе: Жарайсыңдар балалар! Мына тапсырма ең соңғы тапсырма. Сендердің міндеттерің “Отан”, “Туған жер” тақырыбына, мейлінше көп мақал-мәтелдерді еске түсіріп айту. (Көп мақал-мәтел айтқан балаларға жұлдызшалар таратылады)

Жүргізуші: Жарайсыңдар балалар! Тапсырмаларды өте жақсы орындап шықтыңдар. Білімге бай екендеріңді байқаттыңдар.
(Ойын соңында көп жұлдызшаларға ие болған оқырман “Жеңімпаз” аталып, сыйлықпен марапатталады).

Жүргізуші: Міне, осымен біздің ойын-мерекеміз де аяқталып қалды. Құрметті ұстаздар! Көңілдеріңіз көктемдей болсын, өмірлеріңіз мәнді, сәнді қуанышқа тола берсін! Келгендеріңізге көп рахмет!
(Бәрі бас иеді). Хормен “Ұстазым” әнін орындайды.

ҰСТАЗ – АТЫ МӘҢГІЛІК,
ЖАДЫМДА ҚАЛАР ЖАҢҒЫРЫП!
(Ойын- байқау)

Мерекеге екі топ қатысады. 1 – мұғалімдер, 2 - оқушылар. Әр топ мүшелерінің кішкентай кездеріндегі суреттері, оқу құралдары, “Таза парақ”, “сызғыш”, “өшіргіш” сөздерін жазуға арналған үлкен әріптер, 2 қалам. Зал кітап көрмесімен, гүлдермен безендіріледі. Мереке сәлемдесумен, құттықтаумен басталады.

1-оқушы: Құрметті ұстаздар! Сіздерді төл мерекелеріңізбен шын жүректен құттықтаймыз. /Оқушылар ұстаздарына арнап өлеңдер оқиды, ән шырқайды, гүл сыйлайды/

Қоңырау сөзі:
“Күміс көмей, жез таңдай,
Үні ашық”, - деп мені
Таңдап жаршы қойғандай,
Жер жүзінің мектебі

Шәкірттерді қарсы алып
Сыныптарға ендірем.
Бітсе сабақ жар салып,
Бәйек болып мен жүрем.

Біз сіздер оқытып жүрген барлық пәндерді ардақтаймыз. Сөздеріңізді ықыласпен ынта қойып тыңдап, пән атаулыны зер салып оқып, үйреніп жүрміз. Жан-жақты білім бергені үшін әрбір пән мұғаліміне алғысымыздың шегі жоқ.

2-оқушы: Анашымдай сыр шерткен,
Ақыл, білім үйреткен.
Ана тілін оқимын,
Ерекше зор құрметпен.

3-оқушы: Математика сабағын
Жақсылап ұғып аламын
Сәулесі де сананың,
Мәнінен ой табамын.

4-оқушы: Ұлтын сүйген баламын
Ұлтым тілі – анамның.
Қазақ тілі – ортақ тіл,
Тілімнен ой табамын.

5-оқушы: Шыңдап күнде мен енді,
Шынықтырам денемді.
Сүйемін ән-күй сабағын,
Суретті сәндеп саламын.

Бәрі/ қосылып/: Білім берген біздерге
Рахмет Сіздерге.

Көркемсөз оқушы: Қоңырау сөзі

Алып менің тілімді,
Ата-анаң да тыңдаған.
Ұмытпайды үнімді,
Мамандар сан мыңдаған.

Өзім – кіші, дәу ісім,
Мұғалім де сыйлайды.
Сыңғырлаған дауысым,
Жалқауларды қинайды.

Айтқан әнім бұл менің,
Сағынарсың кәрі–жас.
Өмір бойы біргемін,
Балғын шағың ұмытылмас!

Жүргізуші: Ал қазір құрметті ұстаздар, сіздер үшін көңілді үзіліске қоңырау соғылады. Сіздерді көңілді байқауларға шақырамыз. Байқауға 2 топ қатысады. Ал енді әділ қазылар алқасын сайлауымыз керек. Олар:
- ең әділ және қатал оқушы
- ең әділ және қатал ата-ана
- ең әділ және қатал мұғалім
/Әділ қазылар алқасы сайланады/.

1-байқау “Бұл не?”

Әр топтан бір адам қатысады. Шарты: Көзі жұмулы қалыпта заттарды қолымен ұстап, атын табу керек.

2-байқау “Тамаша мұғалім”

Топ мүшелері бір-бір парақтан алып, “тамаша мұғалімге” тән қасиеттерді жазады. 2 топтың жауабындағы ұқсастықтар бағаланады.

3-байқау “Бұл кім?”

Мұғалімдерге оқушылардың кішкентай кездеріндегі суреттері беріледі, ал оқушыларға мұғалімдердің. Дұрыс жауап бағаланады.

4-байқау “Сенесіздер ме?”

2 топқа да бірдей сұрақтар беріледі:
1. Жапонияда оқушылар тақтаға түрлі-түсті сиямен жазады. /Ия/
2.Австралияда бір-ақ рет пайдалануға жарайтын тақталар қолданады екен. /Жоқ/
3. Автоқалам Ежелгі Египетте пайда болған /Ия/
4. Шарикті қаламды тек қана әскери ұшқыштар пайдаланған. /Ия/

Жүргізуші: - Тыныштық сақтаңыздар! Мұғалімдерге арналған емтиханымызды бастаймыз. / Мұғалімдерге шарлар үлестіріледі. Әр шардың ішінде сұрақтар бар. Мұғалімдер шарды жарып, сұрақтарға жауап беруі керек/.

Сұрақтар:

1. Домбырада – жетеу, сырнайда – алтау, қобызда бесеу. Бұл не? /әріп/
2. Бұл санда қанша әріп бар болса, сонша сан бар. Ол қай сан? /Жүз/
3. Жел соққанда тау ық бола ма? /Ық болады/
4. Теңізде қандай тас болмайды? /Құрғақ/
5. Ертістің ортасында не бар? /Т әріпі/
6. Өзі судан шығады, бірақ судан қорқады. Бұл не? /Тұз/

Жүргізуші: Әділқазылар алқасы байқау қорытындысын шығарғанша, енді ұстаздар кезек-кезек билет алыңыздар. Сол билеттегі сұрақтарға дұрыс жауап таңдап алу керек.

№1 билет. Сыныпта сіз үшін ең сүйікті оқушы болу керек пе?
№2 билет. Сабақта ұйықтап қалған оқушыны оятасыз ба?
№3 билет. Сабаққа жиі кешігіп келесіз бе?
№4 билет. Ата-аналарға балалардың тәртібі туралы хат жазасыз ба?
№5 билет. Сабақта анекдот айтқан кезіңіз болды ма?

Жауаптар:
1. Жоқ, ұстаз үшін оқушының бәрі бірдей.
2. Мүмкін, менің көңіл-күйіме қатысты
3. Ойланып көремін.
4. Ойымда да болған емес.
5. Ешқашан, тапқан екенсіңдер, онда тұрған не бар?

Жүргізуші: Ғылым иесі ғалым да, ел қорғаған батыр да, тілінен бал тамған ақын да, тегеуріні темір балқытқан жұмысшы да, егін салған диқан да, мал бағып терін төккен шопан да, көк күмбезінен әрі өткен ғарышкер де бәрі-бәрі ұстаздан білім, тәлім алған, сондықтан ұлағатты ұстаздар сіздерге бүкіл адам баласы құрметпен бас иеді.
/Көңілді күй, сахнаға оқушылар шығады, олар ұстаздарға біркелкі бас иеді/

Көркемсөз оқушы 1: Ғұлама, білгіш ғалымнан
Оқушы жас жалыннан,
Мархабатты ойшылдан,
Мал өсірген қойшыдан,
Жазушыдан, ақыннан,
Ғарышкерден – Батырдан

Көркемсөз оқушы 2: Өнері асқан актерден,
Ырыс қазған шахтерден,
Мың бұралған бишіден,
Ой тербеткен күйшіден,
Оқыған жас-кәріден
Оқушының бәрінен,

Бәрі /қосылып/: Ұстаздарға мың сәлем!

“Ұстаз” әні шырқалады. Сөзін жазған: Сая Итеғұлова
Сазын жазған: Есенжол Өтебасов

Жүргізуші: Мереке құтты болып, мерейлеріңіз арта берсін, ұлағатты ұстаздар!

ҰСТАЗ – ҰЛЫ ТҰЛҒА
(Әдеби-сазды кеш)

Безендірілуі: Кітапхананың оқу залы. Мұғалімдер күніне арналған “Ұстаздарым, думан болсын әр күнің” атты кітап көрмесі ұйымдастырылған. Плакатқа жазылып нақыл сөздер, түрлі-түсті шарлармен ілінеді, гүлдермен әсемделінген.

Қатысатындар: Жүргізушілер, оқушылар

Жүргізуші: Құрметті Ұстаздар! Сіздерді мұғалімдердің кәсіби мерекесімен құттықтаймыз. “Ұстаз – ұлы тұлға” атты әдеби-сазды кешімізді бастаймыз.

Ұстаз!
Осынау сөзде қаншама мән-мағына жатыр десеңізші! Ұлағатты ой иелері де, арман оты жүрегінде алаулаған жеткіншектер де, парасатты қоғам қайраткерлері де бір адамға қарыздар. Ол – Ұстаз! Алғаш “Әліппенің” бетін ашып, әріп танытқан, өмірдің қыр-сырын білуге, сан қилы құбылыстарды терең түсінуге мұрындық болып, жан дүниеңе нұрлы шуақ түсіріп, адамгершілікке баулыған мұғалімнің бейнесі көңіл төрінен орын алады ғой.
Ұстаз да диқан сияқты. Ол әр адамның жанына білім дәнін себеді. Әр шәкіртін аялап өсіріп, өмір атты шексіз ғаламға топшысын қатайтып ұшырады. Дәлірек айтсақ, адамды өмір сүре білуге тәрбиелейді. Сол үшін бойындағы асыл қасиеттерін шәкірттеріне сіңіріп, тер төгеді.

Бірінші оқушы: Ұстаз еңбегі – ұлы еңбек. Сондықтан да ұлы ақын Абайдың:
Ақырын жүріп, анық бас,
Еңбегің кетпес далаға.
Ұстаздық еткен жалықпас
Үйретуден балаға, - деп айтуында терең мағына жатыр.
Егер әр адамның жүрегінде ізгілік сәулесі болса, ол – мұғалімнің еңбегі. Сол нұрды жеткіншектің жүрегіне сіңіру үшін қаншама тер төкті десеңізші! Дүниеде адамды тәрбиелеп, азамат атандырғаннан артық абырой мен құрмет жоқ шығар, сірә?!

Екінші оқушы: Айтсаң, жеткіншектердің жүрегіне ізгілік сепкен, тәрбиелеген мұғалімнің еңбегін айт! Шынында, ұлы да ұлағатты еңбек емес пе?!

Үшінші оқушы: Әр жылдың қыркүйек айында ұстаздар өзінің сүйікті шәкірттерімен жүздеседі. Мектептің маңдайшасындағы “Хош келіпсіздер!” деген сөздерден ұстаздардың дарқан жан дүниесі аңғарылады. Қоңырау үні сыңғарлай естіледі. Кішкентай бүлдіршін күліп қойып, жез қоңырауды соғып тұр. Ол үшін бұл жай ғана қоңырау емес, қол бұлғап, алға қарай шақырған өмір қоңырауы іспетті.

Барлығы хормен:
Қоңырау үні үзілмесін, ұстаз! Әуелей берсін, әсем сазды жез!
Қоңырау үні! Еңбегің жансын, сүйікті мұғалім! /Осы сөздер айтылып жатқанда қалған оқушылар сахнаға шығып, бастаушылардың артына тұра береді. Хормен “Ұстазым” әні орындалады.

Бірінші оқушы: Білімнің кәусар бұлағын
Жүресің құйып санама
Біз үшін сенсің, мұғалім,
Ұстаз да, ғалым, дана да.

Екінші оқушы: Қыр-сырын зерттеп заманның,
Ұлылығын айтып бабамның
Өнеге, өріс беретін
Барометрі сенсің адамның.

Үшінші оқушы: Сағыныш сазы толқытқан,
Арнамақ сөздің мәйегін.
Шәкірттерің оқытқан
Келіп тұр жолдап сәлемін!

Төртінші оқушы: Өмірдің ұғып тереңін,
Өркен жайған қауымым
Қабыл ал жүрек сәлемін,
Құлақта сенің әр үнің!
(Бір оқушы мұғалімдерге арнап ән орындайды)

Бесінші оқушы: Ұстаздардың ұлағатты сөзінен,
Өмір бойы таусылмас нәр аламыз.
Ұстаздардың мейірімді көзінен,
Бізге деген жылылықты табамыз.

Алтыншы оқушы: Ұстаздар! Қандай ғажап халықсыздар!
Шәкіртке шыңдай биік алыпсыздар.
Жан біткен жанарына нұр сыйлаған,
Күндей боп күлімдеген жарықсыздар.

Жетінші оқушы: Жаралған жақсы үміт пен мұраттардан,
Жансыздар әлдилеген шуақты арман.
Жатталсын есімдерің жан жүректе,
Адамның аяулы әні сияқталған.

Сегізінші оқушы: Жүрегіміз түкпірінен ән қылып,
Шырқай оған айттық біздер тілекті.
Ұстаз аты биік, әрі мәңгілік,
Тербетеді сезім менен жүректі.

Категория: Педагогика | Добавил: Аслан
Просмотров: 13164 | Загрузок: 614 | Рейтинг: 3.5/13
Всего комментариев: 0
Добавлять комментарии могут только зарегистрированные пользователи.
[ Регистрация | Вход ]
>